Bóng rổ nam Trung Quốc liên tiếp thua Nhật Bản, Iran, từ tranh chức vô địch xuống thứ tư: thứ thực sự đánh mất là ưu thế ở châu Á
Thua Nhật Bản 77-97 ở bán kết, rồi thua Iran 70-79 ở trận tranh HCĐ, đội bóng rổ nam Trung Quốc cuối cùng xếp thứ tư tại Asian Games Aichi-Nagoya. Hai thất bại này tuy khác nhau về đối thủ, nhịp độ và diễn biến trận đấu, nhưng các vấn đề bộc lộ lại rất giống nhau: ở đầu phòng ngự khó hạn chế liên tục những cú ném ngoài của đối thủ, bảo vệ rebound cũng chưa đủ chắc chắn, còn tấn công một khi gặp phòng ngự cứng rắn là thiếu tính liên tục. Hai kỳ Asian Games liên tiếp không vào được chung kết, lại lập nên thành tích tệ thứ hai kể từ Asian Games Incheon 2014 – chỉ khá hơn một chút so với vị trí thứ năm năm đó – điều này đã rất khó để giải thích đơn giản bằng một câu "phong độ không tốt".
Điều đáng cảnh tỉnh nhất ở trận bán kết không phải là cách biệt khổng lồ 20 điểm, mà là ưu thế chiều cao mà bóng rổ nam Trung Quốc vẫn tự hào lại không chuyển hóa được thành khả năng kiểm soát rebound và nội tuyến. Theo đưa tin của Tân Hoa xã, hết hiệp một đội Trung Quốc đã bị dẫn cách biệt 30-49, trong hiệp ba thậm chí có lúc bị Nhật Bản bỏ xa tới 35 điểm. Cả trận tỷ lệ ném trúng của đội Trung Quốc chỉ 38%, trong khi Nhật Bản lên tới 49%. Ở ngoài vạch ba điểm, đội Trung Quốc ném 25 chỉ trúng 7, còn Nhật Bản ném 30 trúng 12, riêng tuyến ngoài đã ghi nhiều hơn đội Trung Quốc 15 điểm.
Khoảng cách về rebound càng trực quan hơn. Đội Trung Quốc thua 41-47, còn để Nhật Bản giành tới 18 rebound tấn công. Sau trận, Thôi Vĩnh Hy gọi vấn đề rebound là "tổn thương lớn nhất" của trận đấu này. Trong hiệp ba, Nhật Bản ném 19 trúng 14 trong tấn công trận địa, điều này không chỉ thể hiện cảm giác ném bóng nóng bỏng của họ mà còn cho thấy đội Trung Quốc không thể liên tục áp chế các pha phản công, luân chuyển bóng và tấn công lần hai của đối thủ.
Đáng chú ý là đội Nhật Bản này không phải đội hình chủ lực đầy đủ của họ. Tân Hoa xã xác nhận các cầu thủ nòng cốt như Rui Hachimura, Yuki Kawamura đều không tham dự. Nhưng đội bóng này vẫn có nhiều cầu thủ từng chơi bóng rổ đại học Mỹ. Nhật Bản không theo đuổi chiều cao ở mọi vị trí, mà thông qua đẩy nhanh tốc độ, kéo giãn không gian tuyến ngoài và cả đội cùng lao vào tranh rebound để thay đổi hoàn toàn nhịp độ trận đấu. Trước đây, đội Trung Quốc chỉ cần dựa vào kích thước cơ thể là có thể tạo ưu thế, nhưng giờ đây nếu kích thước ấy không đi kèm khả năng di chuyển, ném rổ và xoay vòng, thì ngược lại có thể trở thành gánh nặng trong những pha công thủ nhịp độ nhanh.
Trận tranh HCĐ đổi đối thủ, đội bóng rổ nam Trung Quốc vẫn không giải quyết được vấn đề bị đối thủ liên tục tạo cao trào. Theo ghi chép của Tân Hoa xã, hết hiệp một đội Trung Quốc từng dẫn 31-29, nhưng sau khi hai đội hòa 42-42 trong hiệp ba, Iran đã có một loạt tấn công 13-4. Ở hiệp cuối, đội Trung Quốc có lúc nhờ những pha đột phá của Bàng Tranh Lân và loạt ném ba điểm liên tiếp của Lý Hoằng Quyền đã rút ngắn tỷ số xuống 62-63, chỉ còn kém 1 điểm. Tuy nhiên, ngay sau đó lại bị Iran tung ra loạt tấn công 16-8, cuối cùng đáng tiếc thua 9 điểm.
Số liệu sau trận của Hội đồng Olympic châu Á càng cho thấy cái giá khổng lồ của phòng ngự tuyến ngoài: Iran ném ba điểm 33 trúng 15, trong đó riêng Aghajanpour ném trúng 6 quả ba điểm, một mình ghi 21 điểm. Ngược lại, đội Trung Quốc chỉ có hai người ghi điểm hai chữ số là Bàng Tranh Lân và Lý Hoằng Quyền, lần lượt 22 và 12 điểm. Khi cách biệt chỉ còn 1 điểm, đội Trung Quốc cần phòng ngự thành công liên tiếp vài pha và đưa ra lựa chọn rõ ràng khi tấn công, nhưng kết quả Iran lại kéo giãn tỷ số nhờ một pha tấn công bốn điểm then chốt, sau đó đội Trung Quốc không thể thực sự tạo ra mối đe dọa nào nữa.
Hồ Minh Hiên sau trận thừa nhận đội chưa làm tốt ở phòng ngự, rebound cũng như việc thực hiện kế hoạch trước trận. Trước Nhật Bản, đội Trung Quốc không hạn chế được tốc độ và tuyến ngoài của đối phương; trước Iran, lại không chống đỡ nổi sức ép kết hợp ném rổ và tranh bóng của đối thủ. Hai đội có phong cách khác nhau, nhưng đội Trung Quốc lại lặp đi lặp lại sai lầm ở những khâu cơ bản nhất và phải trả giá, điều này đáng để chúng ta suy ngẫm hơn cả việc ném trượt trong một trận.
Đội Trung Quốc quả thật có một số khó khăn khách quan. Trong trận gặp Nhật Bản, Chu Tuấn Long tiếp tục vắng mặt vì chấn thương, Triệu Gia Nghĩa và Lý Hoằng Quyền, những người trước đó vắng mặt vì chấn thương, cũng vừa mới trở lại. Trong bài viết sau trận do Tổng cục Thể dục Thể thao Nhà nước đăng tải, HLV trưởng Quách Sĩ Cường nhắc đến việc đội có nhiều cầu thủ trẻ, thiếu kinh nghiệm thi đấu giải lớn, phong độ không ổn định ở các trận then chốt. Ông còn chỉ ra rằng trong vòng bảng, do ảnh hưởng của chấn thương, đội có lúc chỉ có thể xoay vòng 9 người, dẫn tới tiêu hao thể lực rõ rệt ở hai trận cuối.
Những tình huống này có lẽ có thể giải thích việc tỷ lệ ném trúng giảm và tốc độ di chuyển chậm lại, nhưng không thể giải thích hoàn toàn vì sao những vấn đề tương tự lại lặp đi lặp lại. Nhật Bản cũng thiếu nhiều cầu thủ chủ lực nhưng vẫn có thể dựa vào hệ thống để duy trì tốc độ và cường độ; Iran cũng đã trải qua trận bán kết, nhưng ở giai đoạn cuối trận tranh HCĐ họ lại chơi bài bản hơn. Một đội bóng trưởng thành nên thông qua xoay vòng, kiểm soát nhịp độ và thực hiện chiến thuật để giảm ảnh hưởng của thể lực, chứ không phải đợi đến khi bị dẫn mới trông chờ vào tấn công cá nhân để đuổi điểm.
Theo tư liệu của Tân Hoa xã, bóng rổ nam Trung Quốc từng 16 lần vô địch Asia Cup (và tiền thân là giải vô địch châu Á), 8 lần giành chức vô địch Asian Games. Tuy nhiên, kể từ chức vô địch Asian Games 2018, đội Trung Quốc chưa từng vô địch Asian Games hay Asia Cup nữa. Số liệu thống kê của Hội đồng Olympic châu Á cho thấy, trong 14 kỳ Asian Games kể từ lần đầu tham dự năm 1974, đội Trung Quốc chỉ có hai lần không giành huy chương bóng rổ nam, và Asian Games Aichi-Nagoya lần này là một trong số đó. Đồng thời, vị trí thứ tư lần này cũng là thành tích tệ thứ hai trong lịch sử bóng rổ nam Trung Quốc tại Asian Games, chỉ hơn vị trí thứ năm tại Asian Games Incheon 2014.
Vì vậy, điều thực sự cần giải quyết không phải là tìm một vật tế thần tiện lợi cho hai thất bại này, mà là đưa những năng lực mà bóng rổ hiện đại đòi hỏi thực sự vào từng vị trí: hậu vệ có thể xử lý bóng ổn định dưới áp lực cao hay không, tiền đạo có thể vừa ném rổ vừa đổi người phòng ngự hay không, nội tuyến có thể tích cực tham gia công thủ nhanh hay không, và năm cầu thủ có thể cùng nhau hoàn thành việc chiếm vị trí, xoay vòng và bảo vệ rebound hay không.
Bóng rổ nam Trung Quốc không phải không có tài năng và nhiệt huyết, nhưng khi tốc độ, khả năng ném rổ, đối kháng và năng lực thực thi trên sân cùng lúc bị thử thách, năng lực hiện có của chúng ta vẫn chưa đủ để áp chế ổn định các đội mạnh châu Á. Vị trí thứ tư không phải là điểm kết thúc, nhưng nó đủ để nhắc nhở tất cả mọi người: thừa nhận ưu thế của chúng ta ở châu Á đã thu hẹp không phải là bi quan; thôi coi những thất bại liên tiếp là ngẫu nhiên mới là khởi đầu thực sự để giải quyết vấn đề.
Cập nhật lúc: 01/10/2026 01:01